વેપાર વિસ્મય: ફિલ્મની ઉતરી ગયેલી ફિલ્મ…કોડાક !

Kodak_Collections

ત્યારે હું સાત વર્ષનો હતો. તોયે એ પહેલા ઘણી વાર ફોટો તો પડાવી ચુક્યો હતો. પણ ત્યારે સ્ટુડિયોમાં પ્રથમ વાર પડેલા ફોટાને ટગરટગર જોવાનો મારો પહેલો અનુભવ એ વર્ષમાં થયો. ફોટાને ૧૮૦. ડીગ્રી એ ફેરવાયા બાદ પહેલીવાર નામ પાછળ વંચાયુ: મોટા K ના લોગો વાળો શબ્દ કોડાક પેપર.

કેટકેટલીયે કથાઓ, કથનીઓ, કંપનીઝ, કપલ્સ, કાળજાના કટકાઓ, કે પછી ટૂંકમાં કહું તો ‘ક્રેડલથી લઇ કબર’ સુધીની કરોડો ક્ષણોને કચકડે કંડારીને (કોણ જાણે..થોડાં સમય માટે?!?!?!!) કરમાઈ ગયેલું નામ એટલે: કોડાક

બસ હજુ થોડાં જ દિવસો પહેલા નાદારી નોંધાવીને એટલીસ્ટ આ રીતે મીડિયામાં ‘ફ્લેશ’ આપી ગયેલી કોડાક કંપનીના સમાચાર વિશે થોડું વસમું તો લાગ્યું છે. પણ બહુ નહીં. કેમ કે તેના માટે ‘ન કર્યા એવા ભોગવે’ એવા વેપારી આલમના હટકે સૂત્રને સાર્થક કરવું જરૂરી જ હતું. આજે નહિ તો કાલે નાદારીની નાદાની નિશ્ચિત હતી. પણ આ વ્યાપારી દુનિયા છે. જેમાં રૂદનના કારણો પણ દુનિયા ખુલાસાવાર માંગતી હોય છે. એટલે મારી સાથે બીજા સેંકડો લોકોને વિસ્મયકારક સવાલ થયો કે

એવું તો શું થયું કે ફોટોગ્રાફિક માર્કેટમાં કોડાક જેવી કંપની ટકી ન શકી?”

માત્ર એક કારણ આપવું હોય તો કહી શકાય: ‘ડિજીટલ ટેકનોલોજીને સાચી રીતે સ્વિકારવામાં ઠેલં-ઠેલાપણું.’

તોયે થોડું સર્ચ-રિસર્ચ કર્યા પછી પ્રાપ્ત-સૂત્રોકે અનુસાર આ કંપનીને બરબાદી મળવાના કેટલાંક વધું કારણો આ રહ્યાં…

  • ૧૯૮૧માં સોની કંપનીએ પોતાનો પહેલો ડિજીટલ કેમેરા માર્કેટમાં મુક્યો…ત્યારે કોડાકે સોનીના આ પગલાને થોડું પાગલપણું ગણાવ્યું…એમ કહીને કે.. “એમની ટેકનોલોજી સમય કરતા થોડી વહેલાં આવી ગઈ છે…અમે તો માર્કેટના સરતાજ છીએ. ડિજીટલ દુનિયામાં આવવાની હજુ અમને વાર છે.”
  • બીજા ૧૦ વર્ષમાં આવુ માનીને ભૂલ સુધારવાનો મોકો નસીબે તેમને ઘણી વાર આપ્યો, પણ…આડે આવ્યો ઈસ્ટમેન ‘ઈગો’. ડિજીટલ કેમેરા ભલે નાના ધોરણે બનતા..પણ કોડાકની મૂળ પેપર-પ્રિન્ટીંગ પધ્ધતિ આડે પાટે ના ચઢી જાય એ માટે તેના બોર્ડ-મેનેજમેન્ટે પેપર-ફિલ્મ પર અજમાવવામાં આવતા કેમિકલના ધંધામાં ધ્યાન રાખ્યું. એમ માનીને કે.. “ડિજીટલ દુનિયામાં આપણું દિલ્હી હજુ દૂર છે.” 
  • અલબત્ત ‘૯૦ના દાયકામાં કોડાકના પેપર અને પ્રિન્ટીંગ બંને આગળ આવ્યા. એમનો ડિજીટલ યુગ પણ જોર-શોરથી શરુ પણ થયો…પણ માર્કેટિંગમાં ફૂજી, કોનીકા, નિકોન, કેનન જેવા ખેલાડીઓની કાતિલ ધમધમી શરુ થઇ ગઈ હતી. એમ ધારીને કે.. “આપણે તો ફિલ્મ ઉતારવાના ધંધામાં પાયોનિયર છીએ. આગળ જતાં રેસ તો આપણા નામે જ ને!
  • ૨૦૦૦ની સાલ પછી ઈન્ટરનેટના સેન્સને સમજી નાની-મોટી ઘણી કંપનીઓએ વેબ-ઇમેજિંગ પર વધું ધ્યાન પરોવ્યું. એ દરમિયાન કોડાકના ડિજીટલ કેમેરાઓ પોતાની રીતે માર્કેટ સર અને શેર કરવાની કરામત કરતા રહ્યા. પણ ત્યાંજ…૨૦૦૭માં એપલ કંપનીના ‘આઈ-ફોન’ અને ‘આઈ-પોડ ટચ’ દ્વારા જાણે ઇમેજિંગ-ટેકનોલોજીનું ત્સુનામી આવ્યું. બીજા મહારથીઓ સાથે કોડાકને પણ જબરદસ્ત ‘આઈ-તમાચા’નો અનુભવ થઇ ગયો. પણ હવે ઘણું મોડું થઇ ગયું હતું. કોડાકે મનને એમ મનાવીને સાંત્વના મેળવી છે કે “ભલે એપલ નામનો મોરલો સોળે કળાએ માર્કેટમાં ખીલી જાય…. ફિલ્મ-ટેકનિકમાં હજુયે અમે ‘સ્ટમે ’થી અડીખમ છે. ફરી બેઠા થઇ જાશું.”-

સાચું જ છે. ઈમેજ-સોફ્ટવેરમાં ભલે બીજા લાભ ખાટી ગયા હોય. પણ જન્મથી લઇ જનાજા સુધીની ઇમોશન્સને કંડારવામાં કોડાકની હાર્ડવેર ટેકનિકનો જોટો અલગ જ છે. આમેય એનું પણ અમેરિકન લોહી ખરુને! હાર એમ કાંઈ જલ્દી માની લે એવી આ કંપની થોડી છે?- મામામિયાં ની ટંગડી ઉંચી તે આનું નામ !

સમયના સાચા ફિલ્મીકરણ પર ભરોસો રાખી ફિલ્મ ચાલુ રહે એવી કોડેકી અભ્યર્થના….સ્માઈલ પ્લિઝ!

“મુજકો બરબાદી કા કોઈ ગમ નહીં,

ગમ તો હૈ બરબાદી ક્યોં ચર્ચા હુવા.

કલ ચમન થા, આજ એક સેહરા હુવા,

દેખતે હી દેખતે યે ક્યા હુવા?!”

સર‘પંચ’

(અ)કર્મનું ફળ…આ રીતે પણ મળે છે…

6 comments on “વેપાર વિસ્મય: ફિલ્મની ઉતરી ગયેલી ફિલ્મ…કોડાક !

  1. ASHOK M VAISHNAV says:

    ઘમંડમાં મસ્તક ઉંચું રાખીને ચાલનાર પગતળેના પથ્થરની ઠોકર ખાય છે અને ઠોકર ન વાગે એટલે નીચું જ જોઇને ચાલનાર લાઇટના થાંભલા સાથે ભટ્કાઇ પડતો હોય છે. તેમ છતાં, શ્રી શાહબુદ્દીન રાઠોડ કહે છે તેમ ‘અમે એવું તે શું કર્યું છે કે તે અમારે નીચું જોઇને ચાલવું પડે’તેવી તુમાખીથી કે મુર્ખતાથી છ્તી આંખે આંધળો હોય તેનો પગ પોદળામાં પડવા જ સર્જાયો છે.

    ટુંકી દ્રષ્ટિનાં ચશ્માં પહેરીને ડુંગરો અને કંદરાઓ ભમવા ન નીકળાય, રોમની ગલીઓમાં તો જે રોમનની જેમ ચાલે તેની પાછળ જ ‘નાદારી’ના કુતરાં પડી ન જાય.
    ગઇકાલની યશગાથાની સગડીમાં ભવિષ્યનાં સપનાંના કોલસાથી વર્તમાનની ઠંડી ઊડાડવા મથતા બાવાનાં તો બન્ને બગડવાની શક્યાતાઓ પૂરેપૂરી જ હોય!

    • અશોકભાઈ, યેહ હુઈ કુછ બાત…!!! – ખૂબ આભાર.

      આજે એવી ઘણી ઘણી કંપનીઓ છે જે વર્ષોથી પોતાની પાયોનિયરશીપથી પ્રોડક્ટ અને સર્વિસમાં આગે કુછ કર્યે જાય છે. પણ સમયથી સાથે તેમણે પણ પોતાની પ્રોડક્ટ્સને ટેકનો-ઇનોવેટ-અપડેટ અને ઇમ્પ્રૂવ કર્યું છે. સમયને પારખી રહ્યા છે. જેમ કે…અમૂલ, મારુતિ, તાતા, બજાજ-ઓટો….

  2. rahul says:

    બુલેટ પોઈન્ટ્સ ની જગ્યાએ થોડું વિસ્તાર થી સમજાવત તો કેસ સ્ટડી ની દ્રષ્ટી એ વધારે પ્રકાશ પડત…અને હજી ઘણું જાણવા પણ મળત….!!!!!!!!!!……પણ લેખ બહુ જ ઉત્તમ હતો એમાં શંકા ને સ્થાન નથી….

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s